Chuyện ghi trên Bệnh viện bay Orbis

Là bệnh viện bay duy nhất trên thế giới, 16 năm qua, Bệnh viện bay Orbis đã đi qua hơn 83 quốc gia với một sứ mệnh cao cả mang lại ánh sáng cho những bệnh nhân bị các bệnh về mắt.

Đã 3 lần đến Việt Nam, lần này, Bệnh viện Bay Orbis trở lại Việt Nam lần thứ 4 với chương trình khám, phẫu thuật phòng chống mù lòa cho người dân, đồng thời chuyển giao công nghệ nhãn khoa cho cán bộ y, bác sĩ miền Trung. Phóng viên ANTG đã có mặt trên bệnh viện đặc biệt này…

Bệnh viện đặc biệt…

10h sáng ngày 10/8, sân bay Đà Nẵng nắng như đổ lửa. Nhưng dường như với mấy chục nhà báo có mặt tại đây chỉ quan tâm tới chiếc máy bay DC10 đang đậu trên sân đỗ trong khu vực quân sự của sân bay Đà Nẵng. Thoạt nhìn bên ngoài nó chẳng có gì đặc biệt ngoài dòng chữ ORBIS to đùng sơn trên thân, thậm chí còn hơi… lạc hậu so với những chiếc máy bay thương mại liên tục cất, hạ cánh ở đường băng bên cạnh. Nhưng bên trong cái vẻ lạc hậu ấy, “nghe nói” đó là một bệnh viện mắt với trang thiết bị rất hiện đại, vì thế mà ai cũng mong được “tận mục sở thị”.

Có lẽ cũng đoán được sự tò mò của cánh phóng viên nên 10h 20’, khi đoàn khách VIP gồm Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Xuyên và lãnh đạo UBND TP Đà Nẵng, Hội Nhãn khoa Việt Nam, Liên hiệp các tổ chức Hữu nghị Việt Nam… vừa rời khỏi chân cầu thang máy bay, anh chàng  râu xồm Perry Anathason, cán bộ truyền thông của bệnh viện bay, lập tức ra hiệu cho tất cả phóng viên đang trú nắng chạy ra.

Chúng tôi đành phải xếp hàng và chia thành từng nhóm 9 người một để lên bệnh viện bay vì khoảng không gian chật hẹp của máy bay không thể đủ chỗ cho cùng lúc 40 phóng viên lên tác nghiệp. Vừa dẫn đường cho chúng tôi, chị Nguyễn Thu Huế, cán bộ truyền thông của Orbis Việt Nam vừa cung cấp “lý lịch trích ngang” của cái bệnh viện có một không hai trên thế giới này.

Hóa ra chiếc DC10 này đã là “đời thứ 2” của Bệnh viện bay Orbis. Ý tưởng về một bệnh viện bay đã được bác sĩ David Paton, Trưởng khoa Mắt – Đại học Y khoa Balor, bang Texas (Mỹ) nghĩ tới từ đầu những năm 70 của thế kỷ trước. Ý tưởng ấy đã thành hiện thực vào năm 1973, khi Paton và một số đồng nghiệp thuyết phục được ông chủ Hãng Hàng không United Airlines là Eddie Carlson tặng cho một chiếc DC8 và quyên góp đủ tiền để cải tạo thành một bệnh viện. Nhưng phải tới 9 năm sau, vào năm 1982, Bệnh viện bay mới ra khỏi nước Mỹ bằng chuyến công tác đầu tiên tới Panama. Và đây cũng chính là thời điểm Orbis Quốc tế ra đời.

Sau chuyến công tác quốc tế ấy, bệnh viện bay trên chiếc DC8 đã hoạt động ở rất nhiều quốc gia. Cho tới năm 1992, với 7 triệu USD do tỉ phú Hồng Công Y.C.Ho tài trợ cùng 6 triệu USD do Chủ tịch Ban giám đốc Orbis đồng thời cũng là Chủ tịch Hiệp hội Bay an toàn quốc tế A.L.Ueltchi và 1 triệu USD từ một nhà tài trợ giấu tên, Orbis quyết định nâng cấp bằng cách mua một chiếc DC10. Mua được máy rồi nhưng phải mất thêm 2 năm đi quyên góp được thêm 12 triệu USD nữa mới đủ để đầu tư trang thiết bị và hoán cải nội thất chiếc DC10 thành một bệnh viện mắt.

Mùa hè năm 1994, chiếc DC8 chính thức được “về hưu” và chiếc DC10 bắt đầu chuyến công tác đầu tiên tới Bắc Kinh. DC10 có 3 động cơ phản lực, sải cánh 47,54m, dài 52,12m, cao 21,94m. Trọng lượng tối đa khi cất cánh là 204.750kg và hạ cánh là 163.350kg. Vận tốc trung bình của máy bay đạt 878,75km/giờ với tầm bay liên tục 6 giờ…

Dù diện tích của khoang chiếc DC10 rộng tới 610m2, nhưng sau khi đã hoán cải thành bệnh viện với 8 phòng chức năng được ngăn bằng vách cứng, nó trở nên chật chội, chỉ còn một cái hành lang chật hẹp chạy dọc thân máy bay và đủ cho 2 người tránh nhau bằng cách phải… đi nghiêng. Cũng phải phục tài vị nào đã thiết kế nội thất cho bệnh viện bay này bởi không gian trên máy bay đều được tận dụng tối đa và không lãng phí một centimet.

Trong 8 phòng chức năng, chỉ còn duy nhất phòng đào tạo là còn giữ lại gần như nguyên bản của máy bay với 48 ghế ngồi được bố trí ngay sau khoang lái. Tại đây có một màn hình lớn chiếu trực tiếp những hình ảnh phẫu thuật cận cảnh từ phòng mổ để học viên là các bác sĩ cùng theo dõi tiến trình ca mổ. Bác sĩ chuyên gia vừa phẫu thuật vừa giải thích chi tiết ca phẫu thuật và các học viên có thể cùng trao đổi với chuyên gia.

Sát phòng đào tạo là phòng dựng hình với gần 50 camera và hơn 20 màn hình gắn tại nhiều vị trí trên khoang máy bay để ghi lại mọi hoạt động trên bệnh viện bay. Kỹ thuật viên phòng dựng hình sẽ ghi hình dựng và ghi băng các hoạt động của bệnh viện bay, đặc biệt là hình ảnh từ phòng phẫu thuật và ca mổ để phục vụ công tác giảng dạy.

Chạy dọc theo hành lang về phía sau là phòng điều trị laser, phòng họp, phòng mổ, phòng tiệt trùng, phòng gây mê hồi sức và cuối cùng là trung tâm truyền thông với hệ thống Internet không dây và Internet băng thông rộng phục vụ công tác truyền tin cho báo chí.

Là bệnh viện hoạt động từ thiện nên Bệnh viện bay Orbis “sống” được là do có các Mạnh Thường Quân tài trợ. Trong số đó, tài trợ lớn nhất là Hãng Vận chuyển FedEx. Năm 2006, FedEx đã cam kết tài trợ 5,5 triệu USD trong 5 năm gồm tài trợ tài chính, hậu cần và các hoạt động của Orbis. Trong thời gian này, FedEx cũng hỗ trợ 10 suất học bổng quốc tế cho 10 bác sĩ nhãn khoa được tuyển chọn từ các bệnh viện đang tích cực phòng chống mù lòa.

Vì thế nên trong chuyến trở lại Việt Nam lần này, với thời gian hoạt động 2 tuần, trong tổng chi phí khoảng 200 ngàn USD, ngoài phần kinh phí dành để đào tạo cho 150 bác sĩ (trong đó có 10 bác sĩ của Lào và Campuchia); 20 điều dưỡng và 15 kỹ thuật viên, Bệnh viện bay Orbis sẽ tài trợ toàn bộ kinh phí để phẫu thuật và điều trị cho 275 bệnh nhân, trong đó 55 bệnh nhân sẽ được phẫu thuật và 20 bệnh nhân võng mạc sẽ được điều trị laser.

Số còn lại sẽ được các bác sĩ Bệnh viện Mắt Đà Nẵng phẫu thuật trong tháng 9 bằng kinh phí của Orbis. Không những thế, sau hai tuần ở Đà Nẵng, đến ngày 20/8, Bệnh viện bay sẽ đóng cửa, còn các bác sĩ của Orbis sẽ đưa phương tiện ra Huế phối hợp với Bệnh viện Mắt Huế tổ chức khám mắt cho khoảng 200 bệnh nhân. Ngày 29/8, các bác sĩ sẽ cùng Bệnh viện Bay rời Việt Nam sang Philippines.

Nhân nói tới sự hỗ trợ hoạt động của Bệnh viện bay, cũng phải nhắc tới sự hợp tác rất tích cực của các bộ, ngành và UBND TP Đà Nẵng. Bởi để Bệnh viện bay được hoạt động trong 2 tuần tại Việt Nam, các cán bộ của Orbis Việt Nam đã phải làm thủ tục và chuẩn bị từ trước đó gần… một năm, đó là xin ý kiến của Chính phủ và khoảng gần 10 bộ, ngành liên quan như  Bộ Ngoại giao, Y tế, Quốc phòng, Công an rồi UBND TP. Đà Nẵng.

Trong câu chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Hữu Thịnh, Trưởng đại diện Văn phòng Orbis Đông Nam Á bảo rằng sở dĩ trong 4 lần đến Việt Nam, thì tới 3 lần Bệnh viện bay dừng ở Đà Nẵng bởi chính quyền thành phố đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho chương trình này.

Sân bay Đà Nẵng và Trung đoàn Không quân 372 đã ưu tiên dành riêng cho Bệnh viện bay Orbis một góc trong khu quân sự và trong suốt thời gian bệnh viện bay đỗ tại đây, mọi chi phí về sân đỗ và các dịch vụ mặt đất đều được miễn phí, chi phí về xăng dầu cho máy bay cũng được tính với giá ưu đãi nhất. Đó là một khoản kinh phí không nhỏ bởi nếu phải trả tiền thì riêng chi phí sân đỗ đã là 10.000 USD/ ngày.

Ngay cả việc chọn bệnh nhân cũng được chuẩn bị chu đáo. Để có bệnh nhân cho các chuyên gia của Bệnh viện bay phẫu thuật thị phạm theo những chuyên đề sẽ tập huấn cho các bác sĩ lần này, từ 3 tháng trước, Bệnh viện Mắt Đà Nẵng đã tổ chức khám sàng lọc từ 500 bệnh nhân để chọn ra những trường hợp điển hình nhất bị các bệnh về mắt mà các chuyên gia sẽ tập huấn theo chuyên đề như lác ở trẻ em, những bệnh về mắt do biến chứng của tiểu đường…

…Và những bác sĩ đặc biệt

Nhưng nói tới Bệnh viện bay mà chỉ nhắc tới máy bay thì chưa đủ. Bởi các bác sĩ và nhân viên y tế trên cái bệnh viện độc nhất vô nhị thế giới này cũng rất… đặc biệt. Vừa chỉ một anh chàng rất… đẹp trai nhưng luôn bận rộn đi lại giữa các phòng, chị Huế giới thiệu đó là bác sĩ Hunter Cherwek, Giám đốc Y tế trên Bệnh viện bay và bảo rằng “các bác sĩ trên bệnh viện này đều gọi ông giám đốc bay là “kẻ điên khùng” bởi hàng ngày anh ấy chỉ ăn hai bữa sáng, tối và làm việc khoảng… 20 giờ/ngày”.

Từng là bác sĩ mắt tại một bệnh viện ở Atlanta (Mỹ), 5 năm trước, Hunter tham gia Bệnh viện bay Orbis và “biên chế” luôn tới bây giờ. Trong câu chuyện với chúng tôi, Hunter bảo rằng 5 năm qua, anh đã đến 40 nước, “nhưng đến Việt Nam là thích nhất dù lần này đã là lần thứ 3, bởi mỗi lần trở lại đều thấy Việt Nam thay đổi rất nhiều, đặc biệt là các bác sĩ nhãn khoa, rất tiến bộ”. Vì thế mà Hunter bảo sẽ còn trở lại Việt Nam.

Ngoài giám đốc y tế, tất cả 13 bác sĩ là những chuyên gia nhãn khoa hàng đầu thế giới và 24 y tá, hộ lý, điều dưỡng, kỹ thuật viên của bệnh viện đều là những người làm tình nguyện và không hưởng lương. Bởi họ đều đang làm việc ở các bệnh viện ở Mỹ, Anh, Canada, Đài Loan và dịp này là thời gian họ nghỉ phép để tham gia Bệnh viện bay.

Vì vậy mà ngoài việc trực tiếp điều trị cho bệnh nhân, thì các chuyên gia còn tham gia đào tạo nâng cao cho các bác sĩ và tham gia hội thảo với đại diện Bộ Y tế, Ban Chỉ đạo quốc gia phòng chống mù lòa và các y, bác sĩ nhằm góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc mắt tại Việt Nam, giảm tỉ lệ mù lòa 2 mắt của người dân miền Trung – Tây Nguyên hiện nay là 0,63% dân số xuống thấp nhất có thể.

Chúng tôi lên Bệnh viện bay đúng lúc các bác sĩ đang phẫu thuật cho một ca mắt lác trẻ em. Bệnh nhân là bé Lê Trần Gia Huy, 4 tuổi ở Hội An (Quảng Nam), một trong 2 bệnh nhi bị lác mắt được mổ đầu tiên trong dịp này. Bé bị lác cả 2 mắt bẩm sinh.

Ngồi chờ con mổ, anh Hoàng, bố bé Huy kể, ngay từ khi bé được 2 tháng tuổi, gia đình đã thấy mắt trẻ có biểu hiện bất thường, hay nhìn ngược, có khi nhìn vào mắt chỉ thấy lòng trắng. Đưa con đi khám, anh mới biết cháu bị lác cả 2 mắt, cần phải phẫu thuật sớm nếu không có thể sẽ bị mù.

“Nghe bác sĩ nói mà chân tay tôi rụng rời. Tôi cứ nghĩ trẻ có bị lác thì cũng chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ chứ cũng không đến nỗi bị mù. 2 tuổi bé được phẫu thuật chỉnh lác nhưng tưởng mọi chuyện sẽ suôn sẻ. Thế nhưng đến giờ cháu sẽ phải mổ điều chỉnh tiếp”.

Theo lời bác sĩ Hunter thì “mắt trẻ em là một ngành chuyên sâu khó cần được hỗ trợ về kỹ thuật. Không giống như người lớn, phẫu thuật mắt cho trẻ nhất thiết phải gây mê. Ngoài ra, mắt trẻ bé hơn mắt người lớn rất nhiều, các mạch máu cũng bé hơn… vì thế kỹ thuật phẫu thuật phải rất tinh xảo. Nếu không cẩn thận sẽ tác động nghiêm trọng đến sự phát triển của mắt”. Vì vậy mà đây sẽ là một trong những chuyên đề được các chuyên gia tập trung tập huấn chuyển giao công nghệ cho các bác sĩ, y tá, điều dưỡng Việt Nam.

Từ trong phòng mổ, toàn bộ hình ảnh được truyền ra phòng đào tạo cho 48 học viên là các bác sĩ chuyên khoa mắt của các bệnh viện ở Đà Nẵng và một số tỉnh miền Trung, Tây Nguyên về tham gia tập huấn được xem trực tiếp qua một màn hình lớn. Là ca phẫu thuật mang tính chất thị phạm nên các chuyên gia làm rất chậm, vừa làm vừa giải thích. Và liên tục trong hai tuần ở Đà Nẵng, 13 chuyên gia của Bệnh viện bay Orbis tập trung vào các chủ đề chuyên khoa võng mạc, glôcôm, bệnh lác mắt trẻ em, chấn thương chỉnh hình mắt, gây mê và điều dưỡng nhãn khoa với phương pháp dạy trực quan như vậy…

Chúng tôi rời Bệnh viện bay Orbis sau 20 phút tham quan hết một vòng. Bác sĩ Hunter bắt tay tạm biệt từng người và bảo rằng 2 năm nữa, anh sẽ trở lại Việt Nam, “khi đó chắc chắn Bệnh viện bay sẽ được đặt trên một chiếc máy bay khác mới hơn, rộng hơn bởi hiện chúng tôi đã mua được máy bay mới và đang đầu tư thiết bị. Khi đó các bạn có thể đứng… chụp ảnh được dễ hơn”.

Và tôi chợt nhớ tới con số 0,5% dân số đang bị các bệnh về mắt. Quả thực vẫn còn rất nhiều người bệnh cần đến những chuyến bay của Bệnh viện bay Orbis

Gọi ngay