Hàng không giá rẻ nội địa có thực sự rẻ?

Nếu đặt cho tất cả người Việt Nam câu hỏi trên thì chắc chắn hầu hết sẽ trở lời là “có”, và đó là hãng HK Jetstar Pacific Airlines(JPA). Nhưng theo chúng tôi lời khẳng định đó chỉ là ngộ nhận. Ở mạng bay nội địa Việt Nam chưa có hàng không giá rẻ thực sự. Tại sao?

Thế nào là hãng hàng không giá rẻ?

Vào những năm 70 của thế kỷ trước, trong khi “làng” vận tải hàng không thế giới chạy đua trong việc “sang trọng hóa” loại dịch vụ này nhờ những tiến bộ về khoa học, kỹ thuật, khách đi máy bay ngày càng giàu có thì hai doanh nhân Mỹ là Rollin và Herb Kelleher đã nhận ra và âm thầm thực hiện ý tưởng mới trong kinh doanh vận tải hàng không: Chỉ phục vụ cho khách những gì mà họ cần. Tức đưa họ đến nơi họ muốn đến đúng giờ với giá thấp nhất, bỏ qua những dịch vụ truyền thống xưa nay mà một lượng không nhỏ khách không cần như: ăn uống, đọc báo, giải trí… Những khoản tiết kiệm được kia hãng chuyển phần lớn sang phía khách để giảm tối đa chi phí cho họ…

Từ đó, hãng HK chi phí thấp đầu tiên Southwest Airlines (SWA) ra đời là một trong những hãng HK hoạt động hiệu quả nhất trên thế giới xưa nay. Noi gương SWA, hàng trăm hãng HK khác hoạt động theo tiêu chí chi phí thấp (cũng gọi là hàng không giá rẻ -HKGR) ra đời ở Mỹ, châu Âu, châu Á và nay lan ra khắp các lục địa…

Qua hơn 3 thập kỷ, hình thái hoạt động của HKGR ở nơi này, nơi khác có những cách khác nhau đáp ứng nhu cầu của khách nhưng những biện pháp tiết kiệm cơ bản, “cổ điển” như trên vẫn không hề thay đổi. Vậy, hãng HKGR JPA của Việt Nam lâu nay hoạt động như thế nào?

Hãng hàng không “phá tiền”

Năm 2004, hãng HK cổ phần Pacific Airlines (PA) do tổng công ty HKVN chiếm hầu hết số cổ phần bị phát hiện thâm thủng tài chính hơn 200 tỷ đồng. Giữa năm ấy, ông Lương Hoài Nam nguyên trưởng ban kế hoạch thị trường của Vietnam Airlines (thuộc TCTHKVN) nhận chức giám đốc mới của PA đã tổ chức cuộc họp báo ở TP. Hồ Chí Minh tuyên bố chuyển PA thành hãng HKGR đầu tiên của Việt Nam. Rồi có một số thay đổi: Cơ cấu lại tổ chức SXKD, thí điểm bán vé qua mạng, tung ra một số vé giá thấp hơn chi phí (giá rẻ)…nhưng doanh nghiệp vẫn đứng trước nguy cơ phá sản. Đầu năm 2005, PA được tổng công ty kinh doanh vốn nhà nước (SCIC- Bộ Tài chính) thu nhận. Ngày 16/11/2006 bộ phát công văn số 14.401 yêu cầu chủ nợ TCTHKVN xóa nợ cho PA. PA trải qua thời kỳ ngắn ngủi cân bằng thu-chi. Ngày 15/3/2008, SCIC ký hợp đồng bán 30% cổ phần cho hãng HK Jetstar Airways (JA)-công ty con của tập đoàn khổng lồ Quantas (Úc). Ngày 23/5/2008, PA tuyên bố bỏ tên, thương hiệu của mình để mang thương hiệu, địa chỉ thương mại cho JA (chữ JET cùng ngôi sao vàng cam và Jetstar.com) lấy tên là Jetstar Pacific Airlines (JPA).

Sau khi hãng HKVN mang thương hiệu, địa chỉ thương mại JA, một chiến dịch quảng bá rầm rộ chưa từng thấy: Thương hiệu, địa chỉ thương mại của JA… tràn ngập các trang báo, chương trình truyền hình, nhà ga hàng không… Thỉnh thoảng JPA lại mở đường bay này, nọ rầm rộ tốn kém rồi lại ngưng bay nhiều đường bay…

Ngoài chi phí khổng lồ cho quảng cáo, JPA dùng nhiều loại máy bay (Boeing 737, A 320) trong khi loại B737chưa có dịch vụ kỹ thuật ở Việt Nam nên khi sửa chữa, bảo dưỡng đều đem ra nước ngoài rất tốn kém; JPA cũng triển khai la liệt các dịch vụ tự phục vụ kỹ thuật thương mại ở các sân bay… không hiệu quả (vì số chuyến bay ít, hệ thống trang thiết bị, nhân viên phục vụ phải chờ việc).

Chi phí tiền lương của JPA cũng theo kiểu “phá tiền”: Mặc dù điều hành quản lý một hãng HK nhỏ mỗi năm chỉ vận chuyển trên dưới một triệu hành khách lại thua lỗ hàng ngàn tỷ đồng nhưng lương cho người JPA ở mức “trên trời”: Giám đốc Lương Hoài Nam hơn 170 triệu đ/tháng, phó giám đốc Daniela (người Úc) 25.000 USD/tháng…

Chỉ có một tiêu chí đúng là “giá rẻ” của JPA là họ tung ra nhiều lô vé thấp hơn giá vé của các hãng HK truyền thống hoạt động ở Việt Nam, trong đó có những lô vé giá thấp đến mức không tưởng như vài trăm ngàn cho chặng bay Hà Nội -TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… Ngoài các lô vé giá “bèo”, số vé giá cao nhất của hãng cũng thấp hơn giá vé cao nhất của các hãng HK truyền thống nên không ai không tin JPA là hãng HKGR. Có thể nói, mới nhìn, JPA đã đem đến cho khách sản phẩm mới trong vận tải HK với giá phù hợp với nhu cầu đi lại của bộ phận dân chúng có mức thu nhập thấp (Dù theo chuyên gia vận tải cục HKVN những lô vé giá “bèo” của JPA chỉ mang nặng tính quảng cáo do số người mua, đi được với những tấm vé giá không tưởng ấy thường chỉ chiếm cỡ 10%-20% số vé công bố do điều kiện mua, bay…rất khó khăn).

Tuy nhiên, theo chúng tôi, những lô vé giá “bèo” của JPA là rất đắt. Do các hoạt động kiểu “phá tiền” như trên nên kết cục năm 2008 mỗi ngày JPA lỗ một tỷ đồng, mỗi tháng 2 triệu USD, lỗ lũy kế đến cuối tháng 11/2008 lên đến 1.300 tỷ đồng. Theo nguồn tin chưa chính thức thì năm 2010 JPA lỗ hàng chục triệu USD. Trong số tiền “đội nón ra đi” ấy phía Việt Nam (SCIC) chịu 70-80%, nhưng lợi ích mang lại cho đối tác (chỉ bỏ ra 20-30% vốn) thì khó tính nổi:Thương hiệu của hãng HK Jetstar Airway (công ty con của Quantas) là chữ Jet và ngôi sao vàng cam, Jetstar.com được mọi người Việt Nam biết đến đúng với chiến lược quảng bá “xuyên châu Á” của Jetstar Airway- Quantas như họ công khai tuyên bố; những dòng khách được gom ngay từ nội địa Việt Nam cho các đường bay quốc tế của họ… Còn những lô giá vé “bèo” mà số người được hưởng kia thực chất là quá đắt nếu lấy số tiền lỗ khổng lồ kia chia cho những chiếc vé gọi là giá rẻ và một thương hiệu Việt Pacific Airlines trị giá 150 triệu USD bị loại bỏ.

Việc đến 5/2011 JPA nợ 173 tỷ đồng nhiên liệu quá hạn nhưng không chịu thanh toán cho đối tác- có dấu hiệu JPA đang trở lại trạng thái “phá tiền” nhà nước như năm 2008.

Cái giá rẻ của những tấm vé kia của JPA là quá đắt.

Theo Nhà báo và Công luận

Gọi ngay