Không bao lâu nữa, bầu trời sẽ hoàn toàn vắng bóng những chiếc máy bay chở khách khổng lồ Boeing 747-400.

Ngay tại Việt Nam, hai đường băng ở Tân Sơn Nhất vài năm trở lại đây cũng ít khi tiếp nhận chiếc máy bay thân rộng 4 động cơ phản lực mệnh danh là “Jumbo” và từng được tôn vinh là “Nữ hoàng của bầu trời”.

Đến thời ngừng bay

Lý do là vì đối thủ lớn hơn của B747 là Airbus A380 đã cất cánh bay thương mại kể từ tháng 10.2007, và tính đến nay có hơn 100 chiếc máy bay khổng lồ Airbus A380 tung cánh với 9 hãng hàng không (gồm Singapore Airlines, Qantas, Lufthansa, Emirates, Air France, China Southern Airlines, Korean Air, Malaysia Airlines và Thai Airways International).

Sắp tới đây sẽ có thêm British Airways rồi Qatar Airways (dự kiến đầu năm 2014) sử dụng loại máy bay có thể chở hơn 800 hành khách (nếu thiết kế duy nhất một hạng phổ thông) này ở những đường bay xuyên lục địa.

Và cũng vì phiên bản Boeing 747-8 Intercontinental không thu hút được nhiều khách hàng nên vừa qua, Boeing cho biết sang năm 2014 sẽ giảm nhịp lắp ghép hoàn chỉnh loại máy bay này từ 2 chiếc/tháng xuống còn 1,75 chiếc/tháng. Kiểu 747-8 là phiên bản kéo dài, tăng lực đẩy và tăng tầm hoạt động của kiểu 747-400 đã có thời bá chủ bầu trời.

Ngược lại, các dòng máy bay thân rộng, hai động cơ, bay tầm trung xa và rất xa của Boeing nay bán rất chạy, gồm Boeing 777-300ER/LR và 787-8, 787-9. Đây là những máy bay mới, ít hao nhiên liệu hơn.

Từ giữa năm 2012, giới chuyên ngành đã báo động về “sự rớt giá thê thảm” của 747-400, một thời không xa là máy bay chở khách loại lớn có dáng vẻ oai nghi nhất, trông đẹp nhất và cũng là một trong những dòng máy bay sinh lợi nhiều nhất cho nhà sản xuất lẫn các hãng đưa nó vào khai thác thương mại.

Công ty Ascend Worldwide, trụ sở chính tại London, cho biết ở chợ mua bán hàng secondhand, giá một chiếc 747-400 đã có 10 năm tuổi chỉ còn 36 triệu USD, giảm 10% so với thời điểm giữa năm 2011. Vậy mà vẫn vắng khách hỏi mua cho nên đã có gần 40 chiếc 747-400 phải đem đi cất trong các nhà kho lớn, sân đậu trong sa mạc…

Cũng có vài chiếc được khách hàng mua về tháo rời, chọn ra những thiết bị, phụ tùng còn tốt để chào bán lại cho các hãng đang còn khai thác những chiếc 747-400 cuối cùng.

Giá B747-400 đã qua sử dụng bắt đầu rớt mạnh sau khi Singapore Airlines chào vĩnh biệt kiểu máy bay này hồi tháng 4.2012. Singapore Airlines có bề dày 38 năm khai thác dòng máy bay này và có lúc trong đội máy bay của hãng có đến 37 chiếc 747-400.

Japan Airlines cũng đã ngừng sử dụng jumbo 747-400, và các hãng Cathay Pacific, Korean Air, Malaysia Airlines, Thai Airways đều đã có kế hoạch đưa những chiếc máy bay này vào quá khứ.

Đến đầu năm 2014, Cathay Pacific sẽ cho nghỉ hưu 9 chiếc trong số 21 chiếc 747-400 của hãng. Thai Airways đã chào bán 4 chiếc 747-400 và dự kiến không còn sử dụng kiểu máy bay này trong năm 2013. Từ nay đến 2016, Air France sẽ lần lượt cho ngừng bay số 7 chiếc 747-400 còn lại. Còn All Nippon Airways sẽ không còn chiếc 747-400 nào vào tháng 3./2016.

British Airways (BA, Anh), một trong những hãng sử dụng nhiều 747-400 nhất với 55 chiếc trong đội bay sẽ chỉ ngừng hẳn khai thác loại máy bay này vào năm 2021. Nhưng BA cũng đã đặt mua 12 chiếc máy bay hai tầng A380, và mới tháng 4.2013 còn khiến Boeing thất vọng khi đặt mua chính thức 18 chiếc A350-100 là kiểu máy bay tầm xa (15.500 km) có sức chở nhiều hành khách (350) mà Airbus cạnh tranh với các kiểu B787-1000; B777-300ER và B777-300LR của Boeing. Việc BA không chọn mua kiểu 747-8I là một thất bại lớn của Boeing.

Một thời huy hoàng

Ngược dòng lịch sử, dòng máy bay thân rộng, dài với đặc điểm có thiết kế một tầng thứ hai ngắn gọn ở phía đầu mũi và trang bị 4 động cơ, mang ký hiệu 747 được thiết kế, phát triển từ thập niên 1960. Ngày 23.1.1970, chiếc 747 đầu tiên bay thương mại ở tuyến London – New York với hãng Pan Am. Nó nhanh chóng trở thành loại máy bay bán chạy, giúp ngành vận chuyển hàng không Mỹ và các nước châu Âu vượt trội hẳn lên.

Thời ấy, B747 là số một, bá chủ bầu trời và Boeing lần lượt cho khai sinh nhiều phiên bản khác để đến năm 1989 thì chiếc 747-400 đầu tiên được bàn giao cho hãng Northwest Airlines (Mỹ) vận chuyển 416 hành khách, tầm hoạt động 13.450 km.

Boeing bán được tổng cộng 694 chiếc 747-400 và chiếc cuối cùng đã được giao cho khách hàng vào năm 2009.

Tính đến hết tháng 3.2013, Boeing đã lắp ráp và bàn giao 1.464 chiếc 747 thuộc nhiều kiểu từ số 1.528 chiếc được các khách hàng đặt mua.

Boeing có quyền hãnh diện vì sản phẩm 747 này còn được không lực Mỹ mua về làm chuyên cơ tổng thống và phó tổng thống Mỹ (hai chiếc VC-25 thiết kế từ nền tảng kiểu 747-200B), tổng hành dinh quốc gia di động trong thời báo động khẩn cấp (chiếc E-4B), máy bay chở tàu con thoi (2 chiếc Shuttle Carrier Aircraft – SCA)… Có cả 747 thiết kể đặc biệt để chữa cháy (Evergreen Supertanker, chở 76.000 lít hóa chất dập lửa).

Do tính hấp dẫn có sẵn nên 747 còn là một trong số ít kiểu máy bay được “vai” diễn trong nhiều phim truyện màn ảnh lớn và phim truyền hình, từ phim hình sự Airport 1975 (năm 1974) qua phim điệp báo hành động Air Force One (năm 1997) đến phim kinh hoàng Snakes on a plane (năm 2006).

B747-400 không còn được nhiều hãng sử dụng vì một lý do quan trọng khác: Giá nhiên liệu máy bay không ngừng tăng cao. Cụ thể là Malaysia Airlines (nay đã nhận đủ 6 chiếc A380 như đặt mua) cần thanh toán số tiền lớn cho 999 thùng xăng máy bay để chở 359 hành khách bay từ Kuala Lumpur đến London bằng máy bay 747-400, và cần thanh toán số tiền lớn hơn cho 1.181 thùng xăng để một chiếc A380 bay cũng chặng đường dài ấy nhưng chở được đến… 494 hành khách.

Giá nhiên liệu tăng có nghĩa là cước phí vận chuyển hàng hóa (cargo) cũng phải tăng, điều này chính là “vũ khí sát thương” hạng nặng cho 747 khi nó được nhiều hãng cargo khai thác như “ngựa thồ” trên không. Kinh tế khó khăn, xuất nhập khẩu đều giảm nên các hãng cargo càng có ít hàng để chất đầy các chiếc 747F.

Nhằm cạnh tranh với dòng máy bay siêu lớn A380 của Airbus, Boeing đã cho kéo dài thân tàu, cánh và tăng thêm lực, thêm trang thiết bị hiện đại cho kiểu 747-400 để tạo ra kiểu 747-8 Intercontinental chở hành khách và kiểu 747-8F chở hàng hóa (cargo). Đây chính là kiểu máy bay thế hệ thứ 4 của dòng 747 và cũng là kiểu 747 lớn nhất (sải cánh 68,5 m), dài nhất (76,25 m), mạnh nhất (trọng lượng tối đa lúc cất cánh 442.253 kg), tầm hoạt động xa nhất (15.000 km).

Chiếc 747-8I chở khách đầu tiên đã được giao cho Lufthansa (Đức) khai thác thương mại hồi tháng 6.2012. Nó có thể chở 467 hành khách ở ba hạng ghế, tầm hoạt động 12.870 km. Trong khi đó kiểu Boeing 777-300ER gắn hai động cơ, bay thương mại lần đầu năm 2004 có thể chở 365 hành khách, tầm hoạt động 12.760 km.

Nhưng đến cuối tháng 3.2013, Boeing mới chỉ nhận được số đơn đặt mua cộng chung 40 chiếc 747-8I và 70 chiếc 747-8F. Có khả năng nhà sản xuất này sẽ phải ngừng hẳn việc sản xuất gia đình máy bay 747.

Tính vào thời điểm tháng 3.2013, toàn thế giới còn 685 chiếc 747 các kiểu chở khách lẫn chở cargo còn hoạt động. Số lượng này sẽ giảm dần và rồi đến lúc chúng ta chỉ có thể gặp lại Boeing 747 trong các bảo tàng hàng không.