Thị trường hàng không như một nhà ăn khổng lồ, hơn 12 triệu khách ra vào tấp nập nhưng mấy ông chủ nhà hàng lại nhăn nhó kêu lỗ, thậm chí có người bán bàn ghế, cho đầu bếp nghỉ và bỏ cuộc chơi. Trong bối cảnh đó, việc Ngân hàng Eximbank bỏ tiền góp vốn vào Air Mekong đang đón nhận nhiều bình luận khác nhau.

Nhà đầu tư liên tục lỗ nhưng thị trường vẫn… hấp dẫn?

Nói về việc Ngân hàng Xuất nhập khẩu VN (Eximbank) ngày 6/6 vừa qua chính thức trở thành cổ đông nắm 11% vốn điều lệ của Air Mekong, một lãnh đạo hãng hàng không khác bày tỏ: “Với chúng tôi đó là tín hiệu vui, chứng tỏ thị trường còn sức hấp dẫn các nhà đầu tư”. Vấn đề ở đây là nhà đầu tư này là ngân hàng – một tổ chức đầu tư tài chính thường chỉ bỏ tiền vào những lĩnh vực họ nắm chắc phần thắng và phần lớn có thể thu lời trong ngắn hạn.

Với lợi thế đã từng hợp tác với Vietnam Airlines, Eximbank thông qua việc đầu tư vào Air Mekong có thể tiếp cận hàng trăm nghìn khách hàng tiềm năng, quảng bá cho sản phẩm và dịch vụ của mình, đồng thời, cung cấp các dịch vụ tài trợ thuê mua máy bay, thanh toán điện tư… Từ đó, gián tiếp tác động tích cực trở lại đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

Như vậy, sau khi Ngân hàng Phát triển Nhà TP Hồ Chí Minh (HD Bank) trở thành cổ đông chính của hãng hàng không tư nhân Vietjet, thì việc Eximbank quan tâm tới hàng không ít nhiều cũng mang lại nhiều sự động viên cho các nhà đầu tư khác. Một số nhận định cho rằng điều này cho thấy thị trường không đến nỗi quá tuyệt vọng, dù Vietnam Airlines – một tổng công ty nhà nước nắm vị thế thống lĩnh thị trường cũng khó có lãi trong 6 tháng đầu năm 2012. Và đương nhiên là Vietjet và Air Mekong, Jetstar Pacific (giờ đã do Vietnam Airlines nắm cổ phần chi phối) đều khó khăn hơn rất nhiều khi đang oằn mình chịu lỗ, dù đó là lỗ trong dự tính vì mới tham gia thị trường hay lỗ lũy kế vì kết quả kinh doanh những năm trước đó.

Đa số lãnh đạo các hãng hàng không đều cho rằng khách giảm, chi phí nhiên liệu, nhân công tăng cao, tỷ giá biến động và giá vé nội địa không đủ bù đắp chi phí là nguyên nhân khiến các hãng khó cân bằng thu chi. 3 năm 2009 – 2011, doanh thu của Vietnam Airlines là gần 120 nghìn tỷ đồng nhưng lợi nhuận của hãng chỉ đạt 690 tỷ đồng.

Các báo cáo cho thấy, duy nhất Vietnam Airlines có lãi, các hãng còn lại chỉ khai thác thị trường nội địa với trên dưới 12 triệu khách đều lỗ. Năm 2011, Jetstar Pacific tuy có tổng doanh thu là 2.600 tỷ đồng nhưng vẫn chịu lỗ lũy kế khá nặng nề. Hai hãng hàng không tư nhân khác là Air Mekong và Vietjet mới tham gia thị trường khoảng 2 năm trở lại đây chưa thể hạch toán lãi. Và cũng cần nhắc đến Indochina Airlines của đại gia Hà Dũng đã phải bỏ cuộc chơi giữa chừng vào năm 2009 với rất nhiều khoản nợ chưa thể trả.

Tuy nhiên, trước bức tranh chung của ngành Hàng không, ông Đoàn Quốc Việt – Chủ tịch Air Mekong vẫn phần nào tỏ ra tự tin khi khẳng định doanh thu của hãng tăng trưởng trên mỗi chuyến bay vào khoảng từ 12 – 20% kể từ khi tham gia thị trường tới nay. Một lãnh đạo hãng hàng không đề nghị không nêu tên cũng cho rằng mỗi người kinh doanh với một phương thức khác nhau, nếu nhìn vào dài hạn, thị trường vẫn rất tiềm năng và là cơ hội tốt cho các nhà đầu tư bài bản, trường vốn.

Đặc biệt là sau khi Vietnam Airlines buộc phải cổ phần hóa vào năm 2013. Có thể khi đó, dưới sức ép của các cổ đông mới, “ông anh cả” này sẽ phải chú ý nhiều hơn đến yếu tố lợi nhuận và có sự tách bạch rõ ràng giữa các đường bay công ích và đường bay kinh doanh. Đó cũng là cơ hội để các hãng hàng không có chi phí hoạt động thấp kiếm được lợi nhuận do Vietnam Airlines sẽ phải tăng giá vé để bù đắp các chi phí hoạt động chứ không thể trông chờ từ các hoạt động kinh doanh khác để bù lỗ.

Đơn thuần là đầu tư tài chính

Nhìn nhận ở góc độ khác, một chuyên gia kinh tế tài chính lại cho rằng, việc Eximbank mua cổ phần của Air Mekong có thể đến từ những nguyên nhân sâu xa hơn và chỉ đơn thuần là một khoản đầu tư tài chính. Mà một trong số đó là do các ngân hàng thương mại đang dư thừa thanh khoản do không cho vay được vì lo ngại nợ xấu tăng cao.

Do đó, cũng cần tìm kiếm các cơ hội đầu tư mới, thậm chí cả những ngành có độ rủi ro cao nhưng có tốc độ tăng trưởng nhanh (về doanh thu và số hành khách) như hàng không.

Ngoài ra, cũng không loại trừ khả năng Eximbank đã tìm được một đối tác khác để có thể bán khoản đầu tư này với giá cao hơn. Có thể đó là một hãng hàng không nước ngoài muốn thâm nhập thị trường trong nước.

Dù sao thì dư luận vẫn mong muốn các hãng hàng không tư nhân của Việt Nam như Air Mekong, Vietjet huy động được thêm các nguồn lực cả về tài chính và công nghệ, quản trị… để ngày càng phát triển, cung cấp thêm các dịch vụ cạnh tranh cho hành khách bên cạnh dịch vụ của Vietnam Airlines – doanh nghiệp nhà nước đang thống lĩnh thị trường hiện nay.

Ông Lại Xuân Thanh, Phó Cục trưởng Cục Hàng không VN cho rằng, Việt Nam có thị trường hàng không tiềm năng với dân số đông, vị trí địa lý thuận lợi, địa hình trải dài. Tuy nhiên, các hãng hàng không còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong nửa đầu năm 2012 đã có sụt giảm về thị trường vận tải nội địa. Các cơ quan quản lý nhà nước sẽ cố gắng hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, dịch vụ kỹ thuật, đào tạo, chính sách, điều tiết thị trường hợp lý để tạo điều kiện cho các hãng hàng không phát triển.

Theo GTVT