Thị trường hàng không: Cạnh tranh ngày càng quyết liệt

Ngoài chi phí tăng cao và những khó khăn do bị khống chế giá trần, các hãng hàng không (HK) hiện nay còn phải chạy đua giảm giá để giữ được thị phần trên thị trường nội địa. Vừa kinh doanh, vừa lo không để lỗ lớn khiến các DN HK phải đau đầu với những tính toán…

Vừa bay vừa lo lỗ…

Theo Cục HK Việt Nam, năm 2010, cùng với chính sách đa dạng hóa giá vé để kích cầu và mở thêm nhiều đường bay, chuyến bay mới nên lượng hành khách đi lại bằng đường HK trong năm qua tăng trưởng ở mức 20% so với năm 2009. Mặc dù lượng hành khách tăng trưởng cao, doanh thu lớn, thế nhưng lợi nhuận thu về không đáng kể, đó cũng chính là lý do vì sao mà các hãng HK hiện nay vẫn luôn lo lỗ.

Ví như Hãng HK Quốc gia Vietnam Airlines (VNA) – doanh nghiệp trụ cột của ngành HK trong năm qua đạt doanh thu tới hơn 36.000 tỷ đồng, thế nhưng lợi nhuận thu về chỉ đạt ở mức khiêm tốn 350 tỷ đồng.

Tổng Giám đốc VNA Phạm Ngọc Minh cho biết, năm 2010, tỷ giá giữa USD và tiền đồng biến động đã đặt gánh nặng lên các hãng HK trong nước vốn phải thanh toán tới 70% chi phí bằng ngoại tệ. Đó cũng là lý do năm qua VNA mất 1.000 tỷ đồng trích lập đủ chi phí chênh lệch tỷ giá để bảo toàn vốn.

Đối với Hãng HK giá rẻ Jetstar Pacific (JPA), năm qua là năm cố gắng để tiếp tục hoạt động sau những khoản lỗ lũy kế của những năm trước đó. Theo đó, khối lượng vận chuyển trong năm qua của JPA chỉ tăng 3,4%, lý do là JPA tập trung lo đảm bảo kế hoạch bay, chấn chỉnh công tác bảo dưỡng sửa chữa tàu bay sau đợt giám sát an toàn đặc biệt của Cục HK Việt Nam.

Đối với Hãng HK CP Air Mekong (AMK), việc mở các đường bay tầm ngắn và tầm trung phục vụ hành khách các điểm đến du lịch, do mới bay nên chỉ có thể hạn chế lỗ trong giai đoạn đầu gia nhập thị trường. Sau 3 tháng khai thác bay, AMK vận chuyển được hơn 120.000 khách, con số tuy chưa nhiều, nhưng cũng đã góp phần khẳng định vị trí của công ty trên thị trường HK.

Mới đây, theo đề nghị của AMK, Bộ GTVT kiến nghị chính phủ cho phép AMK bán 30% cổ phần cho Hãng HK SkyWest (Mỹ) là bước đi củng cố thực lực của AMK về vốn, kỹ năng điều hành, chất lượng dịch vụ nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Thực tế cho thấy, ngoài chi phí tăng cao và những khó khăn do bị khống chế giá trần, các hãng HK hiện nay còn phải chạy đua giảm giá để giữ được thị phần trên thị trường nội địa.

Cạnh tranh khốc liệt

Theo lãnh đạo Cục HK Việt Nam, Luật HK ra đời năm 2007 với cơ chế thoáng. Doanh nghiệp khai thác 1-10 tàu bay chỉ cần vốn pháp định 500 tỷ đồng nếu có bay quốc tế, nếu bay nội địa chỉ cần 200 tỷ đồng. Khai thác 11-30 tàu bay có bay quốc tế là 800 tỷ đồng, chỉ nội địa là 400 tỷ đồng. Trên 30 tàu bay là 1.000 tỷ đồng nếu bay quốc tế, nếu bay nội địa chỉ 500 tỷ đồng.

Việc cho phép tư nhân được lập hãng HK cũng khiến cho thị trường HK trở nên hấp dẫn. Thế nhưng “sân chơi” này không dễ dàng vì mức độ cạnh tranh rất khốc liệt, đòi hỏi doanh nghiệp phải trường vốn, có công nghệ kỹ thuật, quản lý hiện đại… Đó cũng chính là lý do vì sao mà thị trường HK Việt Nam thời gian qua chào đón sự ra đời của hàng loạt hãng HK tư nhân như: Indochina Airlines, VietJet, Air Mekong, Trãi Thiên, Blue Sky, Vietstar…

Thế nhưng cho đến nay mới chỉ có Air Mekong đi vào hoạt động, các hãng còn lại chưa thể bay, riêng Indochina Airlines thì chỉ sau chưa đầy 1 năm bay đã phải ngừng bay vì thua lỗ, nợ nần chồng chất…

Một khó khăn nữa đối với các doanh nghiệp HK là chủ trương của Nhà nước ngày càng giảm dần chính sách bảo hộ đối với các hãng HK trong nước, khuyến khích các hãng HK nước ngoài đến kinh doanh ở nước ta. Tính đến nay, có 44 hãng HK nước ngoài khai thác đi/đến Việt Nam (so với năm 2002 chỉ có 18 hãng). Vì vậy các hãng HK trong nước phải cạnh tranh khốc liệt với các hãng HK nước ngoài để giành thị phần đường bay quốc tế. Thị phần này đang bị thu hẹp đáng kể do sự đổ bộ của HK nước ngoài.

Trước đây, thị phần của các đường bay quốc tế khu vực dưới 3 giờ bay của phía Việt Nam đạt trên dưới 40%, thế nhưng đến nay con số thị phần này đã giảm đáng kể, trên một số đường bay khu vực chỉ còn 15%-20%. Các hãng nước ngoài đã tăng số lượng chuyến bay lên gấp nhiều lần.

Gánh nặng lỗ trên đường bay nội địa không cho phép các hãng HK Việt Nam cạnh tranh mạnh với các hãng nước ngoài, trong khi cơ hội phân chia thị phần đường bay theo các hiệp định HK ký với các nước đều là 50/50.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, để tháo gỡ khó khăn cho ngành HK, kích thích thị trường HK phát triển mạnh mẽ, bền vững, ngoài việc nhà nước đầu tư cơ sở hạ tầng, dịch vụ thiết yếu cho ngành, rất cần một cơ chế rõ ràng phân định trách nhiệm, quyền lợi, cơ chế đối với các hãng HK thuộc các thành phần kinh tế khác nhau. Đặc biệt cần phải xem xét lại cơ chế giá trần.

Xóa bỏ cơ chế giá trần không có nghĩa là tăng giá vé máy bay mà là để các hãng HK chủ động tăng giảm giá vé trong mỗi giai đoạn, thời điểm khác nhau. Theo đó, các chính sách giá của các hãng phải tuân thủ Luật Cạnh tranh và các vi phạm phải được phát hiện xử lý nghiêm minh thì mới đảm bảo được môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp

Theo SGGP

Gọi ngay